मराठी भाषेचा संरचनात्मक विकास आणि तिच्या बोलीभाषांचा तुलनात्मक अभ्यास

Abstract

मराठी भाषा ही इंडो-आर्यन भाषासमूहातील एक महत्त्वपूर्ण भाषा असून तिचा इतिहास, विकास आणि संरचनात्मक प्रवास अत्यंत समृद्ध असा आहे. प्राचीन अपभ्रंश आणि महाराष्ट्री प्राकृतातून उगम पावलेली मराठी भाषा शतकानुशतके सामाजिक, सांस्कृतिक आणि भौगोलिक घटकांच्या परिणामामुळे विकसित होत गेली. या संशोधन निबंधात मराठी भाषेच्या संरचनात्मक विकासाचा ऐतिहासिक मागोवा घेतला असून ध्वनिविचार, शब्दरचना, वाक्यरचना आणि अर्थरचना या चार प्रमुख भाषिक घटकांच्या दृष्टीने मराठी भाषेतील बदलांचे स्वरूप स्पष्ट करण्यात आले आहे. मराठी भाषेला व्यापक बोलीवैविध्य प्राप्त झालेले आहे. प्रमुखपणे अहिराणी, कोकणी, वारली, कस्तुरी, झाडीबोली, वऱ्हाडी, कर्नाटकी, दखनी, जवळी इत्यादी बोलीभाषा मराठीच्या बोलींच्या रूपात मान्य आहेत. या निबंधात प्रादेशिक पातळीवरील बोलींच्या ध्वनिवैशिष्ट्ये, शब्दसंपदा, वाक्यरचनेतील बदल आणि सांस्कृतिक पार्श्वभूमी यांचा तुलनात्मक अभ्यास करण्यात आला आहे. बोलीभाषांतील फरकांचे मूळ सामाजिक रचना, स्थलांतर, व्यावसायिक जीवन, भौगोलिक स्थिती आणि परंपरागत व्यवहारात आढळते, हे अधोरेखित केले आहे. संशोधनात बोलीभाषा ही केवळ भाषिक भिन्नता नसून ती सांस्कृतिक ओळखीचे प्रतिबिंब असल्याचेही स्पष्ट होते. मराठी बोलीभाषा सामान्य भाषा-संरचनेस अनुसरूनच विकसित झाल्या असल्या तरी प्रत्येक बोलीची स्वतःची वैशिष्ट्यपूर्ण ध्वनिसंरचना, उपभाषा, लहेजा आणि शब्दसंपदा आहे. बोलीभाषांचा संरचनात्मक तुलनात्मक अभ्यास मराठीच्या एकूणच भाषिक समृद्धीचे द्योतक ठरतो. या निबंधाच्या माध्यमातून मराठी भाषा आणि तिच्या बोलीभाषांचा ऐतिहासिक, सामाजिक, भाषिक आणि सांस्कृतिक संदर्भातून सर्वांगीण आढावा घेतला असून आधुनिक काळात बोलींच्या संवर्धनाची आवश्यकता अधोरेखित केली आहे.